Yangi o‘tkazilgan keng ko‘lamli tadqiqot internet foydalanuvchilari uchun jiddiy muammoni ochib berdi: yirik texnologik kompaniyalar — Google, Microsoft va Meta — foydalanuvchi tomonidan yoqilgan maxfiylik sozlamalarini e’tiborsiz qoldirayotgan bo‘lishi mumkin.
Tadqiqot webXray tomonidan o‘tkazilgan bo‘lib, u Kaliforniya maxfiylik qonunlari asosida amalga oshirilgan auditga tayanadi.
"Audit natijalariga ko‘ra, foydalanuvchi tracking’ni rad etgan bo‘lsa ham, saytlarning 55 foizi reklama cookie’larini o‘rnatishda davom etgan"
Tadqiqot davomida 194 ta reklama xizmati tekshirilgan va ularning aksariyati Global Privacy Control (GPC) signalini e’tiborsiz qoldirgani aniqlangan.
🔍 Tracking qanday qilib davom etmoqda?
Foydalanuvchi GPC funksiyasini yoqqanda, brauzer serverga maxsus signal yuboradi:
👉 sec-gpc: 1
Bu signal kompaniyalarga foydalanuvchi ma’lumotlarini yig‘ishni to‘xtatish kerakligini bildiradi.
"Qonun bo‘yicha ushbu signal majburiy hisoblanadi, ammo amalda ko‘plab kompaniyalar uni e’tiborsiz qoldirmoqda"
📊 Eng katta buzilishlar:
- Google (86%)
GPC signaliga qaramay, 2 yil amal qiladigan “IDE” cookie’sini o‘rnatadi - Microsoft (50%)
“MUID” tracking cookie’sini avtomatik joylashtiradi - Meta (69%)
Tracking pixel umuman GPC signalini tekshirmaydi
"Ba’zi tizimlar foydalanuvchi tanlovini tekshirmasdan avtomatik ravishda kuzatishni davom ettiradi"
🍪 Cookie banner’lar ham ishonchsizmi?
Tadqiqot yana bir muhim muammoni ko‘rsatdi:
👉 Ko‘pchilik cookie banner’lar aslida foydalanuvchini himoya qilmaydi
"Google tomonidan sertifikatlangan banner tizimlari ham ko‘p hollarda tracking’ni to‘xtata olmaydi"
Ba’zi platformalarda bu xato darajasi 77% dan 91% gacha yetgan.
⚖️ Qonuniy oqibatlar
Kaliforniya qonunchiligiga ko‘ra, foydalanuvchi maxfiylik signalini e’tiborsiz qoldirish — qonun buzilishi hisoblanadi.
"Ushbu buzilishlar uchun umumiy jarimalar miqdori 5.8 milliard dollargacha yetishi mumkin"
🛡 Qanday himoyalanish mumkin?
Mutaxassislar quyidagi choralarni tavsiya qilmoqda:
- Server darajasida GPC signalni majburiy tekshirish
- Tracking skriptlarini shartli yuklash
- Mustaqil trafik monitoringini yo‘lga qo‘yish
"Faqatgina sozlamalarni yoqish yetarli emas — real tarmoq darajasida nazorat zarur"
Bu tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, foydalanuvchi maxfiyligi hali ham to‘liq himoyalanmagan va yirik kompaniyalar bilan bog‘liq tizimlarda jiddiy muammolar mavjud.
